On Yıllık Sessizliğinden Sonra Uyanma Belirtileri Gösteren Gizemli Yıldız…

On yıldan beri sabırla bekleyip izlemeyi sürdüren gökbilimciler, bilinen en nadir yıldızlardan birinin uykusundan uyandığının işaretleri gördüler.

Adı XTE J1810–197 ve “tuhaf yıldızlar kulübü”nün bir üyesi –  radyo dalgaları yaydığı tespit edilen 4 manyetik alandan sadece biri. On yıl öncesine kadar bu yıldızın radyo dalgalarında sessizleşme görülmüştü. Şimdi tekrar işi karıştırıyor, gökbilimciler teleskoplarını kayda hazır durumda tutmalılar.

Kulağa heyecan verici gelmeyebilir, ancak magnetarların (bir çeşit nötron yıldızı) kendileri inanılmaz derecede gariptir. Esasen ‘ölü’ yıldızlardır, çünkü tam olarak anlamadığımız nedenlerden dolayı delice güçlü manyetik alanlara sahiptirler.

Perspektif içine koymak için şu bilmemiz gerekir ki inanılmaz yoğun, çökmüş yıldız etrafında çok güçlü manyetik alanlar oluşturabilir. –  Dünyanınkinden 1 katrilyon kat daha güçlü . Evet, garipler.

Şu anda 23 magnetar biliyoruz, ancak XTE J1810–197 tamamen başka bir şey. Magnetar’ların hepsi yüksek enerjili madde atımı yaparken, XTE J1810–197 ve sadece üç diğer yıldızın radyo dalgaları ürettiği tespit edildi.

Ve sonra, 2008’in sonlarında, radyo dalgaları aniden kesildi ve yakın zamana kadar da bu şekilde kaldı. Geçen yıl 8 Aralık’tan bu yana, Manchester Üniversitesi ve Max-Planck-Radiyoastronomi Enstitüsü’nden araştırmacılar bu en sıradışı kozmik nesneden yeni bir radyo emisyonu akışı izlemeye başladılar.

İlginçtir ki, radyo dalgalarının bu yeni ritminin profili, yıllar önce ilk fark edilmelerinden bu yana oldukça büyük farklılıklar göstermektedir. Araştırma ekibi , “Kaynağından bugüne kadar görülen nabız değişimleri, 2006’daki görüldüğünden önemli ölçüde daha az etkileyiciydi” demekte.

Mesele şu ki, hala magnetarlar hakkında fazla bir şey bilmiyoruz. Sıradan bir nötron yıldızıyla aynı şekilde; büyük, ölmekte olan bir yıldızın çekirdeğinden başlayarak atomları daraltıcı bir şekilde sıkıştırmayla sanki kıstırıp bastırılmış bir yoğunlaşma gibi görünüyorlar.

Yıldızın bir noktasında, kompakt gövde yaklaşık 10 ^ 15 gauss (1’in yanına 15 sıfır) değerinde manyetik alanlar oluşturmaya başlar . Karşılaştırma yaparsak, tipik bir buzdolabı manyetik alan değeri, gezegenimizin yüzey manyetik alanından 100 kat daha güçlü olup yaklaşık 50 gauss’tur.

Bu kadar güçlü bir manyetikliğe neden olan şey bir gizemdir, çoğu teoride nötron yıldızlarının saniyede yüz binlerce kez dönerek ve bir pulsar (radyo dalgaları şeklinde muntazam aralıklarla yayın yapan yaklaşık 10 – 15 km çapında küçük bir yıldız) haline dönüşmesiyle bunun oluşmaya başlayabileceği düşünülmektedir.

Yıldız yeterince yoğun değilse, 80’li yılların sonundaki tahminleri nedeniyle, magnetarlar garip, düzensiz gama patlamaları ve gökyüzünün bazı bölgelerinde tekrarlanan X-ışını radyasyonuyla ilişkilendirilmiştir.

XTE J1810-197 ile ilgili garip olan şey, 2003’te X-ışın parlamaları gösterdikten bir yıl sonra, gökbilimciler çok daha zayıf radyo dalgalarının nabzını tuttuğunu fark ettiler. O zamandan beri keşfedilen bir avuç radyo yayını yapan magnetarların ilki idi.

Belki bütün magnetarlar radyo dalgalarını benzer şekillerde üretirler ve biz sadece birkaç tanesini görebiliriz?  Belki de XTE J1810-197 ve diğer üç radyo dalgası yayıcı magnetar hakkında özel bir şey var?

Başka bir gökbilimci ekibi, yakın zamanda XTE J1810-197’yi ve radyo magnetar kuzenlerinin ikisini kontrol etmek için NASA’nın Deep Space Network’ü kullandı. Ayrıca, radyo dalgası emisyonlarında bazı tuhaf değişiklikler olduğunu fark ettiler.

Gelecekteki gözlemler, bu darbelerin ardında ne olduğu ve neden yaptıkları gibi gelip gittikleri konusundaki spekülasyonları azaltmaya yardımcı olacaktır. Şimdi canavarlardan biri tekrar uyanık, bu konuda daha söyleyebileceği bir şeyler olabilir.