Parlamaların Yoğun Olduğu Güneş Aktif Bölgesinin Nadir Yüksek Çözünürlüklü Gözlemleri
10 Kasım 2025’te saat 08:33 UT civarında, X1.2 parlaması başlamadan yaklaşık 30 dakika önce, aktif bölge NOAA 14274’ü gösteren farklı dalga boyu bantlarındaki gözlemlerin mozaikleri.
Bilim insanları, Dünya’dan seyrek görülebilen bir başarıyla, iki güçlü X sınıfı güneş parlamasına neden olan aktif bir bölgenin olağanüstü derecede nadir, yüksek çözünürlüklü bir görüntüsünü yakaladılar.
Tenerife’de bulunan GREGOR güneş teleskobunu kullanan astrofizikçiler, 2025 yılındaki en enerjik güneş lekesi grubunun patlayıcı aktivitesini kaydederek, bükülmüş manyetik yapıları ve parlamanın ilk aşamalarını ayrıntılarıyla ortaya çıkardılar.
Parlamalar, takip eden gecelerde Dünya semalarını auroralarla aydınlatan hızlı koronal kütle atımlarını (CME) tetikledi. Güçlü güneş parlamalarının yüksek çözünürlüklü gözlemleri son derece nadirdir ve yer tabanlı güneş teleskoplarıyla elde edilmesi zordur.
Leibniz Enstitüsü’nden Prof. Carsten Denker “Güçlü parlamalar Güneş’in arka yüzünde, geceleyin, hava bulutluyken, görüş koşulları zayıfken veya teleskobun baktığı görüş alanının hemen dışında da meydana gelir.”
“10 ve 11 Kasım 2025 tarihlerinde, İspanya, Tenerife’deki Teide Gözlemevi’ndeki 1,5 metrelik GREGOR güneş teleskobuyla X sınıfı parlamalardan ikisinin evrimini görüntüleyebildiğimiz için son derece şanslıydık” dedi.
NOAA 14274 aktif bölgesindeki güneş lekeleri 135 C sınıfı, 15 M sınıfı ve 5 X sınıfı parlama üretti. X sınıfı güneş parlamaları en güçlü türdür ve bilim insanlarının parlama şiddetini sınıflandırmak için kullandıkları sistemdeki en yüksek kategoriyi temsil eder.
Aktif Bölge 14274’de 1 Aralık 2025 saat 02:49 UT’de, X1.9 şiddetinde bir güneş patlaması meydana geldi. Büyük bir koronal kütle atımı (CME) oluştu, ancak çoğunlukla gezegenimizden uzaklaşacak ve Dünya için etkili olmayacaktır.
Parlama sınıfları, X ışını emisyonunda 10 faktörle farklılık gösterir. Bu parlamalar, Aralık 2019’da başlayan ve 2025 yılı civarında zirveye ulaşması beklenen, mevcut 11 yıllık güneş aktivitesi döngüsü olan 25. Güneş Döngüsünün bir parçasıdır.
Güneş lekeleri, güneş parlamaları ve auroralarda olan artışlarla işaretlenir. 25. Güneş Döngüsü sırasında şu ana kadar 100’den az X sınıfı parlama gözlemlendi.
Bu karmaşık güneş lekesi grubu 2025 yılında en aktif bölgeydi. 11 Kasım 2025’teki X5.1 parlaması, mevcut güneş döngüsünün altıncı en güçlüsüydü.
10 ve 11 Kasım 2025’teki iki X sınıfı parlamaya, hızlı koronal kütle atımları eşlik etti ve bu da sonraki gecelerde Dünya’da güçlü auroralara neden oldu.
Gözlemler, Tenerife Leibniz Astrofizik Enstitüsü (AIP) tarafından işletilen GREGOR güneş teleskobundaki geliştirilmiş Yüksek Çözünürlüklü Hızlı Görüntüleyicinin dört hızlı kamerasıyla yapıldı.
Teleskop, güneş yüzeyinde 7 × 4’lük konumlara yöneltilerek, yaklaşık 175.000 km × 110.000 km boyutundaki aktif bölgeyi Raster taraması ile 14 dakikada oluşturuldu.
Bu gözlem tarzı, birçok ayrı güneş lekesi içeren geniş ve karmaşık bir aktif bölgeyi yakalamak için ilk kez test edildi. Mozaiğin 28 parçasının tamamındaki güneş lekelerinin ince yapısını geri kazanmak için görüntü restorasyonu kullanıldı.
Raster taramasından sadece 30 dakika sonra, aktif bölgede bir X1.2 parlaması meydana geldi ve parlamanın öncüleri zaten görünür durumdaydı.
Güneş lekesi bölgesi 4274’ün 7 Kasım 2025 günü ürettiği C sınıfı parlamalarının görüntüleri.
AIP’de güneş bilimci olan Dr. Meetu Verma, “Genellikle güneş lekesinin, karanlık gölge (umbra) çekirdeğinden radyal olarak uzanan yarı gölge (penumbra) lifleri güçlü bir şekilde kavisli ve örgülüydü” diye açıkladı.
Bu, yüksek gerilimli bir manyetik alan yapısına işaret ediyor. Ayrıca, güneş lekelerinin dönüşü ve kayma hareketleri, manyetik alanda depolanan enerjinin patlayıcı bir şekilde serbest bırakılabileceği bir ortam yarattı.
Dikkat çekici bir şekilde olan enerji salınımı, GREGOR güneş teleskobunun güneş yüzeyindeki 100 km’lik mekânsal çözünürlük gücüne yakın olan ölçeklerdeki yarı gölge liflerinde başladı.
Kasım 2025 gözlem kampanyası sırasında, görüntü restorasyonu için yaklaşık 40.000 veri seti kaydedildi ve şu anda bilimsel analiz için hazırlanıyor.
