Yeni bir çalışma, yaşanabilir bölgenin geleneksel sınırlarını sorgulayarak, sıvı suyun gelgit kilitli gezegenlerin karanlık taraflarında veya uzak dünyalardaki kalın buz tabakalarının altında var olabileceğini gösteriyor.
On yıllardır, uzaylı yaşam arayışı basit bir fikirle yönlendirildi: Yıldızın etrafındaki, sıvı suyun yüzeyinde kalabileceği bölge olan “yaşanabilir bölge”de gezegenler bulmak. Güneş sistemimizde, bu tanıdık bant kabaca Dünya’nın yörüngesinden Mars’a doğru uzanır.
Bu kural faydalı oldu, ancak giderek artan öte gezegen kataloğu durumu çok daha karmaşık hale getirdi. Yeni keşfedilen birçok dünya, Güneşimizden farklı yıldızların etrafında dönüyor ve birçoğu, eski modellerin yüzey suyu için çok sıcak veya çok soğuk olarak değerlendireceği yerlerde bulunuyor.
Yeni bir çalışma, bu eski görüşü hedef alıyor. İbrani Üniversitesi’nden astrofizikçi Prof. Amri Wandel, araştırmacıların yaşanabilir bölgeyi katı bir sınır olarak ele almayı bırakıp gerçek gezegenlerin ısıyı nasıl dağıttığına daha yakından bakmaya başladıklarında ne olduğunu soruyor.
Araştırma, gelgit kilitli öte gezegenler üzerine yoğunlaşıyor. Bu gezegenler her zaman yıldızlarına aynı yüzlerini gösterirler. Bir yarımküre sürekli gün ışığı alırken, karşı taraf sürekli karanlıkta kalır.
Bu tür aşırı koşullar, yüzeyde sıvı suyun korunması veya yaşamın desteklenmesi için genellikle elverişsiz olarak kabul edilmiştir. Wandel’in analizi ise bunun aksini öne sürüyor. Bu çalışma, gelgit kilitli gezegenlerin yüzeylerindeki sıcaklık örüntülerini hesaplayan analitik bir iklim modeli kullanıyor.
Gelgit Kilitli Dünyalarda Gece Tarafındaki Su
Sonuçlar, M ve K tipi cüce yıldızların yörüngesinde bulunan gezegenlerin, geleneksel yaşanabilir bölge modellerinin izin verdiğinden çok daha yakın bir mesafede bile olsalar, gece taraflarında sıvı suyu koruyabileceğini gösteriyor.
Sürekli aydınlık olan gündüz tarafından gelen ısı, atmosferden geçerek karanlık yarımkürenin bazı bölgelerini ısıtabilir. Bazı bölgelerde, bu aktarılan ısı, sıcaklıkları suyun donma noktasının üzerinde tutabilir. Bu mekanizma, sıvı suyun varlığını sürdürebileceği ortamların aralığını genişletir.
Yaşanabilir bölgenin daha geniş bir tanımı, James Webb Uzay Teleskobu’ndan (JWST) elde edilen son bulguları açıklamaya da yardımcı olabilir.
JWST’den yapılan gözlemler, M tipi cüce yıldızların yörüngesinde bulunan sıcak, yakın yörüngeli Süper Dünya gezegenlerinin atmosferlerinde su buharı ve diğer uçucu gazları tespit etti. Bu gezegenlerin daha önce yüzey suyunun var olabileceği güvenli aralığın dışında kaldığı düşünülüyordu.
Geleneksel olarak tanımlandığı üzere, bir yıldızın yaşanabilir bölgesi, gezegenin yüzeyinde sıvı suyun var olabileceği bölgedir.
Çalışma ayrıca geleneksel yaşanabilir bölgenin dış sınırının ötesinde yer alan gezegenleri de inceliyor. Yıldızlarından çok uzakta, son derece soğuk dünyalarda bile, kalın buz katmanlarının altında sıvı su bulunabilir.
Bu ortamlarda, buzul içi göller veya buzun altındaki erime, donmuş yüzeyin altında sıvı su cepleri oluşturabilir. Bu olasılık, su bazlı ortamların var olabileceği yerlerin aralığını daha da genişletir ve bu ortamlara ev sahipliği yapabilecek gezegen sayısını büyük ölçüde artırır.
Yaşanabilir bölgenin ardındaki varsayımları yeniden inceleyerek ve sınırlarını yeniden hesaplayarak, bu araştırma gökbilimcilerin yaşam dostu ortamlar arayışına yaklaşım biçimini değiştiriyor.
Sonuçlar, bir zamanlar çok sıcak veya çok soğuk olarak değerlendirilen dünyaların hala sıvı suyun var olabileceği yerler içerebileceğini gösteriyor.
