Rekor kıran bir kozmik patlama, gökbilimcileri gama ışını patlamaları (GRB) hakkındaki bilgilerini yeniden gözden geçirmeye zorladı.
Kuzey Carolina Üniversitesi’nden (UNC) araştırmacılar, şimdiye kadar kaydedilen en uzun süreli kozmik patlamaya dair yeni bilgiler edinilmesine katkıda bulundular.
Olay, yaklaşık yedi saat boyunca aktif kalan bir gama ışını patlamasıydı. GRB 250702B olarak bilinen bu olay, bu güçlü patlamaları yaratan süreçler hakkındaki uzun süredir geçerli olan teorilerin ötesine geçiyor.
Gama ışını patlamaları, uzaydaki şiddetli olaylar tarafından tetiklenen ve genellikle sadece saniyeler veya dakikalar süren, kısa ama aşırı yüksek enerjili radyasyon dalgalanmalarıdır.
GRB 250702B bu kalıbı alt üst ederek yeni bir süre rekoru kırdı. Uzay tabanlı aletlerle keşfedilmesinin ardından, gökbilimciler sönmekte olan artçı parıltıyı gözlemlemek için dünyanın en büyük yer tabanlı teleskoplarından bazılarına yöneldiler.
Bu gözlemler, patlamanın büyük, toz dolu bir galaksiden kaynaklandığını ortaya koydu. Gözlemler, kısmen UNC ekibi tarafından yönetilen ve ABD’deki büyük yer tabanlı teleskoplara dayanan koordineli bir uluslararası kampanyanın parçasıydı.
Bulguları, Avrupa Güney Gözlemevi’nin (ESO) Çok Büyük Teleskobu (VLT), Hubble Uzay Teleskobu (HST) ve X-ışını gözlemlerinden elde edilen verilerle birleştirildi. Birlikte ele alındığında, kanıtlar patlama için çeşitli olası açıklamalara işaret ediyor.
Bunlar arasında dev bir yıldızın çökmesi, sıra dışı yıldız kalıntılarının birleşmesi veya hatta bir kara delik tarafından parçalanan bir yıldız yer alıyor. Şimdilik, mevcut veriler bu olasılıklardan hangisinin sorumlu olduğunu belirlemek için yeterli değil.
UNC’den Jonathan Carney, “Bu, insanların gözlemlediği en uzun süren gama ışını patlamasıydı; o kadar uzundu ki, gama ışını patlamalarına neyin neden olduğuna dair mevcut modellerimizin hiçbirine uymuyordu” dedi.
Aşırı Fizik Konularını İncelemek İçin Nadir Bir Fırsat
Gama ışını patlamaları evrendeki en büyük patlamalar arasındadır ve gökbilimciler, ışıklarını söndürmeden önce veri yakalamak için acele etmek zorundadırlar.
Bu olay daha uzun süreli ve alışılmadık olduğu için, bilim insanlarına hem patlamanın kendisinden elde edilen bilgilerle hem de daha sonra ev sahibi galaksinin görüntülenmesiyle çevreyi incelemek için nadir bir fırsat sundu.
Araştırmacılar, patlamanın görünür ışığı engelleyen tozla dolu uzak, devasa bir galaksiden geldiğini ve yalnızca kızılötesi ve yüksek enerjili emisyonların tespit edilebildiğini buldular.
UNC’den Igor Andreoni, “Bu rekor kıran olayın nedenini tam olarak bilmiyoruz. Milyarlarca ışık yılı uzaklıkta, çok karmaşık bir galakside meydana geldiğini biliyoruz.”
“Verilerimiz, enerjik bir olayın, en az % 99 ışık hızıyla hareket eden ve kalın kozmik toz katmanlarını delip geçen dar bir madde jetini bizim yönümüze doğru fırlattığını ortaya koydu” dedi.
Bu devasa patlamaları anlamak, bilim insanlarının evrenin en uç noktalarından bazılarını incelemelerine yardımcı olur; bu ortamlarda madde neredeyse ışık hızında hareket eder.
Yoğunluk atom çekirdeklerini aşar ve çekim uzay-zamanı bükebilecek kadar güçlüdür. Ayrıca, yaşam için gerekli olanlar da dahil olmak üzere ağır elementlerin kozmosa yayılmasında da önemli bir rol oynarlar.
Carney, “Analizimiz, bu olayın birkaç farklı nedeni olabileceğini gösteriyor; bunlar arasında dev bir yıldızın ölümü, bir helyum yıldızının çarpışması veya bir yıldızın kara delik tarafından parçalanması yer alıyor. Ancak hangi açıklamanın daha doğru olduğunu henüz söyleyemiyoruz.”
“Gelecekte, bu olay benzersiz bir ölçüt görevi görecektir; gökbilimciler benzer patlamalar keşfettiklerinde, bunların GRB 250702B’nin özellikleriyle eşleşip eşleşmediğini veya tamamen farklı bir şeyi temsil edip etmediğini soracaklar” dedi.
