Euclid uzay teleskobu, tarafından keşfedilen ilk kuyruklu yıldız olan C/2026 S1 (Euclid) kuyruklu yıldızının görüntüsü. Bu, mutlu bir tesadüf çünkü Euclid’in görevi milyarlarca galaksiyi ölçmek ve evrenin genişlemesini yönlendiren güç olan karanlık enerjiyi incelemek. Euclid daha önce başka kuyruklu yıldızlar da gözlemledi, ancak bu keşfettiği ilk kuyruklu yıldız. 

Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Öklid Uzay Teleskobu, birincil görevinin bir parçası olmamasına rağmen tesadüfi bir sonuçla ilk kuyruklu yıldızını keşfetti.

Temmuz 2023’ün başlarında fırlatılan teleskopun görevi, yaklaşık 1,5 milyar galaksinin en büyük değerde kırmızıya kaymalarını gözlemlemek; bu da yaklaşık 10 milyar yıl öncesine bakmaya karşılık geliyor.

Amacı, evrenin genişleme tarihine ve onu yönlendiren güce, yani karanlık enerjiye ışık tutmak için çok sayıda galaksinin kırmızı kaymasını ölçmektir.

Uzay teleskobu daha önce başka kuyruklu yıldızları da gözlemlemişti, ancak bu, ilk kez bir kuyruklu yıldız keşfettiği anlamına geliyordu. Kuyruklu yıldız, 16 ve 24 Eylül 2026 tarihleri ​​arasında çekilen çok sayıda görüntüde bulundu.

Uzak galaksilerin derin görüntülerini almak üzere tasarlanmış bir teleskop için, Samanyolu’nda hızla hareket eden bir kuyruklu yıldız keşfetmek şaşırtıcı bir bonustur.

Keşif, Helsinki Üniversitesi’nden Mikko Pöntinen tarafından tasarlanan yeni bir yazılıma dayanıyordu. Pöntinen, “yazılımımın birkaç görüntüde yayılmış bir ‘çizgi’yi işaretlediğini görmek beni heyecanlandırdı; bu, hızlı hareket eden bir cismin sonucuydu.” 

“Konumunu tahmin ederek onu diğer görüntülerde de tanımlayabildim ve toplamda beş görüntü buldum. Detaylı inceleme, etrafında toz ve gaz saçan bir kuyruklu yıldız gibi aktif bir cismin göstergesi olan bulanık bir bulut olduğunu ortaya çıkardı” dedi.

Kuyruklu yıldızlar, Güneş Sistemi’nin en erken dönemlerinden, yaklaşık dört milyar yıldan daha uzun bir süre öncesinden kalma tozlu, buzlu cisimlerdir.

Oort Bulutu ve Kuiper Kuşağı’ndan gelirler. Bir kuyruklu yıldız iç Güneş Sistemi’ne yaklaştığında, Güneş onu ısıtır ve donmuş uçucu maddelerinin bir kısmı, kuyruklu yıldızın etrafında koma adı verilen puslu bir bulut ve bir kuyruk oluşturur.

Gökbilimciler kuyruklu yıldızlarla ilgilenirler çünkü bunlar Güneş Sistemi’nin oluşum yıllarından kalma bozulmamış materyallerdir ve Güneş Sistemi oluşum sürecine dair ipuçlarını barındırırlar.

Özellikle Dünya da dahil olmak üzere iç Güneş Sistemi’ne su taşımaları açısından önemli olabilirler. Pöntinen, keşfini bilinen kuyruklu yıldızlar ve asteroitlerle karşılaştırdı ve mevcut Güneş Sistemi cisimleriyle hiçbir eşleşme bulamadı.

Keşfi, Güneş Sistemi cisimlerinin tanımlanması, adlandırılması ve yörünge hesaplamalarından sorumlu kuruluş olan Küçük Gezegen Merkezi’ne (MPC) bildirdi.

Yer tabanlı takip gözlemleri kuyruklu yıldızı doğrulamaya yardımcı oldu ve MPC, gelenek gereği ona C/2026 S1 (Euclid) adını verdi.

C/2026 S1, Dünya’dan yaklaşık 1,3 milyar km uzaklıkta, yani Güneş’ten Jüpiter ve Satürn’ün yörüngeleri arasındaki mesafenin yarısına kadar olan bir mesafede yer almaktadır.

Bir yörüngeyi tamamlaması binlerce yıl sürecek olan uzun döngülü bir kuyruklu yıldızdır. Çoğu asteroit ve kuyruklu yıldız Samanyolu’nun düzlemini takip eder.

Euclid Uzay Teleskobu görüntüsü.

Ancak Euclid teleskobu, gökyüzünün bu bölümünü gözlemlemekten kasıtlı olarak kaçınır. Burası, derin uzay görüntülemesini zorlaştıran tozla doludur. Bu nedenle teleskobun Samanyolu’nda yeni bir şey bulması beklenemez.

Ancak C/2026 S1 garip bir yörünge izliyordu. Gezegenlerin izlediği aynı düzlemde dönmek yerine, galaksinin üzerinden kavis çiziyor bu da Euclid’in gözlem alanlarından birinden geçtiği anlamına geliyordu.

Euclid teleskobu, gökyüzünü geniş ve derin taramalarla incelediğinde ötürü kuyruklu yıldızı, Ejderha takımyıldızındaki Euclid Derin Alan Kuzey bölgesinde buldu.

Derin Alan Kuzey bölgesi, NASA’nın artık faaliyette olmayan kızılötesi gözlemevi Spitzer Uzay Teleskobu tarafından incelenen gökyüzünün derin alan bölgesiyle örtüştüğü için seçilmişti.

Euclid teleskobu, kuyruklu yıldızı beş ayrı alt alanda, her bir görüntü için iki ila dört pozlama olmak üzere toplam 16 pozlama ile gözlemledi.

Bu şekil, Euclid teleskopunun geniş ve derin alanlarını göstermektedir. Geniş alan mavi, derin alanlar ise sarı renktedir. C/2026 S1 kuyruklu yıldızını ise, görüntünün sol üst köşesine yakın sarı bölge olan Derin Alan Kuzeyinde bulmuştur. 

Euclid Arşiv Bilimcisi Bruno Altieri, “Euclid tarafından çok az sayıda kuyruklu yıldızın keşfedilmesi bekleniyor, bu nedenle kuyruklu yıldızın yörüngesinin ve Euclid’in o günlerdeki taramasının birleşmesinin nesneyi birden fazla görüntüde yakalaması mutlu bir tesadüf oldu” dedi.

Euclid Projesi’nden Valeria Pettorino, “bu özel kuyruklu yıldız, Kuyruklu Yıldız Önleyici (CI) için uygun bir aday olmasa da, keşif ve uyarı süreci, iki görev ekibimizin gelecekte nasıl koordine olacağı konusunda bize gerçek bir test fırsatı sunuyor.”

“Ve elbette, Güneş Sistemi topluluğunun takip edebileceği, daha önce bilinmeyen bir kuyruklu yıldız keşfetmiş olmaktan mutluluk duyuyoruz” diye ekledi.