Cüce Gezegen Ceres Su Zengini Bir Dünya; Yeni Araştırma Önerileri
Cüce gezegen Ceres üzerindeki Occator kraterinde bulunan gizemli parlak noktaların (faculae) NASA’nın Dawn uzay aracından alınan yüksek çözünürlüklü gözlemleri, yaklaşık 40 km derinliğinde ve yüzlerce km genişliğinde bir tuzlu su rezervuarının varlığına işaret ediyor.
Bu renkli görüntü, cüce gezegen Ceres’i gösteriyor.
NASA’nın Jet Tahrik Laboratuvarı’nda araştırmacı olan Dawn’un görev direktörü Dr. Marc Rayman, “Dawn, olağanüstü dünya dışı keşif gezisine çıktığında umduğumuzdan çok daha fazlasını başardı. Uzun ve üretken görevinin sonundan itibaren bu heyecan verici yeni keşifler, bu gezegenler arası bir kaşif için olağanüstü harika bir hediye” dedi. Dawn, 2015’te Ceres’e gelmeden çok önce, gökbilimciler cüce gezegende teleskoplarla dağınık parlak bölgeleri fark etmişlerdi, ancak bunların doğası bilinmiyordu.
Dawn, yakın yörüngesinden Occator krateri içindeki iki farklı, son derece yansıtıcı alanın görüntülerini yakaladı ve bunlar daha sonra Cerealia Facula ve Vinalia Faculae olarak adlandırıldı. Bilim adamları, mikrometeoritlerin Ceres’in yüzeyini sık sık çökerttiğini, pürüzlendirdiğini ve enkaz bıraktığını biliyordu. Zamanla, bu tür bir eylem bu parlak alanları karartmalıydı. Dolayısıyla parlaklıkları, muhtemelen genç olduklarını gösteriyordu. Alanların kaynağını ve malzemenin nasıl bu kadar yeni olabileceğini anlamaya çalışmak, Dawn’ın 2017’den 2018’e kadar olan son genişletilmiş görevinin ana odak noktasıydı.
Araştırma sadece parlak bölgelerin genç olduğunu doğrulamakla kalmadı – bazıları 2 milyon yaşın altında; ayrıca bu yatakları yönlendiren jeolojik aktivitenin devam edebileceğini de buldu. Bu sonuç, bilim adamlarının önemli bir keşif yapmasına dayanıyordu: Cerealia Facula’da yoğunlaşan tuz bileşikleri. Ceres’in yüzeyinde, su taşıyan tuzlar yüzlerce yıl içinde hızla kurumuş. Ancak Dawn’ın ölçümleri, bunların hala su olduğunu gösteriyor, bu nedenle sıvılar çok yakın zamanda yüzeye ulaşmış olmalı.
Bu, hem Occator krater bölgesinin altındaki sıvının varlığına hem de derin iç kısımdan yüzeye devam eden malzeme aktarımına dair bir kanıttır. Araştırmacılar, sıvıların yüzeye ulaşmasına izin veren iki ana yol buldu. Dawn baş araştırmacısı Dr. Carol Raymond, “Cerealia Facula’daki büyük birikinti için, tuzların büyük kısmı, yaklaşık 20 milyon yıl önce krateri oluşturan darbenin ısısıyla eriyen yüzeyin hemen altındaki sulu bir alandan sağlandı. Çarpma ısısı birkaç milyon yıl sonra azaldı; ancak, etki aynı zamanda derin, uzun ömürlü rezervuara ulaşabilen ve tuzlu suyun yüzeye süzülmeye devam etmesini sağlayan büyük çatlaklar yarattı” dedi.
Dawn, cüce gezegen Ceres’de 92 km genişliğindeki Occator kraterindeki bir bölgenin bu renkli görüntüsünü oluşturmak için birleştirilen görünür ve kızılötesi dalga boylarında resimler çekti. Yakın zamanda kraterin merkezinde açığa çıkan tuzlu su, Ceres’in kabuğunun altındaki derin bir rezervuardan yukarı itildi. Bu görünümde kırmızımsı görünüyor. Ön planda, tuzların hakim olduğu bir kompozisyona sahip 15 km genişliğinde bir bölge olan Cerealia Facula var.
Merkezi kubbe, Cerealia Tholus, tabanında yaklaşık 3 km ve 340 m yüksekliğindedir. Kubbe, yaklaşık 900 m derinliğinde merkezi bir çukurun içindedir. Bu sahnede tasvir edilen alan ön planda yaklaşık 2,1 km genişliğinde, kubbe boyunca yaklaşık 11 km genişliğinde ve arka planda 56 km genişliğindedir. Yakın noktadan (altta) uzak noktaya (üstte) olan mesafe yaklaşık 52 km’dir.
Güneş Sisteminde buzlu jeolojik aktivite, gezegenleri ile yerçekimsel etkileşimleriyle yönlendirildiği buzlu uydularda gerçekleşir. Ancak, tuzlu suların Ceres’in yüzeyine taşınmasında durum böyle değildir, bu da ay olmayan diğer büyük buz zengini cisimlerin de aktif olabileceğini gösteriyor. Occator kraterindeki son sıvıların bazı kanıtları parlak tortulardan geliyor, ancak diğer ipuçları Dünya’nın pingolarını anımsatan bir dizi ilginç konik tepeden geliyor – donmuş basınçlı yeraltı suyunun oluşturduğu kutup bölgelerindeki küçük buz dağları.
Bu tür özellikler Mars’ta tespit edildi, ancak bunların Ceres’te keşfedilmesi, cüce bir gezegende ilk kez görüldüklerini gösteriyor. Daha büyük bir ölçekte, Dawn bilim insanları, Ceres’in kabuk yapısının yoğunluğunu derinliğin bir fonksiyonu olarak haritalamayı başardılar – buz bakımından zengin bir gezegen gövdesi için bir ilk. Yerçekimi ölçümlerini kullanarak, Ceres’in kabuk yoğunluğunun basıncın basit etkisinin çok ötesinde derinlikle önemli ölçüde arttığını buldular. Araştırmacılar, Ceres rezervuarının aynı zamanda donmakta olduğu, tuz ve çamurun kabuğun alt kısmına karıştığı sonucuna varmışlardır.