Artemis II mürettebatının Nisan 2026’daki on günlük görevi sırasında Ay’ın bir bölümünü görüntülediği fotoğraf. 

5 Ağustos’ta, Dünya’nın uydusu Ay’a, tanımlanmış bir uçan cisim olan kullanılmış bir SpaceX Şahin 9 (Falcon 9) üst kademesinin insan yapımı, yüksek hızlı bir çarpması gerçekleşecek. Bu olay, Ay yüzeyinde kelimenin tam anlamıyla bir “toz bulutu” oluşmasına yol açacak.

Bu Şahin 9 üst kademesi, Ateş Böceğ’nin (Firefly) Mavi Hayalet-1 (Blue Ghost-1) iniş aracını 15 Ocak 2025’te Ay’a gönderen fırlatmadan kalan bir parça. Aynı uçuşta, Japon şirketi ispace tarafından geliştirilen robotik bir Ay iniş aracı olan Hakuto-R Görev 2 de bulunuyor

Uluslararası bir ekip tarafından yapılan yeni bir araştırmaya göre, ortaya çıkan çarpma dumanı, Ay’ın kenarına yakın karanlık gökyüzünde kısa süreliğine görülebilecek kadar parlak olabilir. Bu da, yeterince hassas teleskoplara sahip Ay gözlemcileri tarafından görülebileceği anlamına geliyor.

Bu yoldan sapmış aşamanın kafa kafaya çarpışmasının, Ay’ın batı kenarına yakın Einstein ve Bell kraterlerinin yakınlarında gerçekleşmesi bekleniyor. Yer ve uzay tabanlı araçlar tarafından görülebilir olması muhtemel.

Aslında, tüm bilinmeyenleri ve modelleme belirsizliklerini bir kenara bırakırsak, bazı uzmanlar, zamanınız ve gözlem yeteneğiniz varsa, bakmaya değer olabileceğini öne sürüyor

Gözle görülebilir fırlatma artışı

Texas Üniversitesi’nden William Jo ve meslektaşları, çarpmanın etkisini modellemek için özel fizik simülasyonları kullanarak, çarpmanın sonucunda oluşan enkaz bulutunun merkezindeki fırlatılan madde tepesinin yaklaşık 75 ila 100 kilometre yüksekliğe ulaşacağını tahmin ediyorlar.

Jo, “Hesaplamalarımız, çarpmanın ardından ilk birkaç dakika boyunca duman bulutunun karanlık gökyüzü arka planından birkaç kat daha parlak olması gerektiğini gösteriyor.”

“Dolayısıyla duman bulutu görünür olmalı, ancak bunun tek bir varsayımsal durum olduğunu vurgulamak isterim. Gerçek durum farklı görünecektir ve rakamlar iyimser bir tahmin. Ancak vurgulanması gereken nokta, burada asıl önemli olanın bu parlama olmadığıdır” dedi.

Jo, elde edilebilecek çok büyük bilimsel sonuçlar olduğunu vurgulayarak, “bunu izlemek bize, fırlatılan madde bulutu bilimine dair yeni bilgiler edinme ve bu modelleri gerçek bir olayla karşılaştırma konusunda nadir bir fırsat sunuyor; bu da Ay’a göndereceğimiz her şey için büyük önem taşıyor” dedi.

William Jo ve arkadaşları tarafından Einstein kraterinin yakınındaki Ay yüzeyinde tahmini çarpma bölgesinde  oluşturulan, hedef fırlatma sütunu yoğunluğunun evrimini öngören bir animasyon.

Gelecekteki ay görevleri için çıkarımlar

Los Alamos Ulusal Laboratuvarı’ndan Benjamin Fernando liderliğindeki yeni araştırmaya göre, çarpma parlaması ve bunun sonucunda oluşan fırlatma bulutu, yer tabanlı ve uzay tabanlı gözlem tesislerinden “potansiyel olarak gözlemlenebilir.”

Fernando ve meslektaşları, “Bu olay, yapay bir çarpmanın gerçek zamanlı olarak kaydedilmesi için bir fırsat sunuyor; ancak olayın birçok özelliği (görsel büyüklük gibi) şu anda kesin olarak tahmin edilemiyor” dediler.

Dahası, Fernando ve ekip üyeleri, bu roket aşamasının Ay ile buluşmasının, gelecekteki sismik deneyler için Ay yüzeyindeki etkileri yerelleştirmeye yönelik bir süreç test etmek olduğu vurguluyor.

Ayrıca, Ay’daki çarpma olaylarından kaynaklanan toz ve duman dinamiklerini araştırma ve gelecekte Ay yüzeyindeki astronotların kaçınmak zorunda kalabileceği yapay uzay enkazı çarpmalarından kaynaklanan tehlikeleri değerlendirme fırsatı sağladığını belirtiyorlar.

Fernando ve arkadaşları, “Çözümlenen parçacıkların maksimum balistik menzilinin 1.000 km’nin biraz altında olduğu tespit edildi; bu da gelecekteki astronotlar veya ay yüzeyinin büyük bir bölümündeki altyapı için tehlike oluşturması açısından önemli bir mesafedir” dediler.

SpaceX’in Şahin 9 roketinin ikinci aşamalarından birine ait, 2022’de çekilmiş bir fotoğraf. Benzer bir ikinci aşamanın Ağustos 2026’da Ay’a çarpması bekleniyor.

Önce ve sonra

NASA’nın Ay Keşif Uydusu (LRO) proje bilimcisi Brent Garry,  “LRO, roket aşamasının düşmesinin beklendiği bölgenin üzerinden, çarpmadan yaklaşık yedi gün önce ve çarpmadan yaklaşık yedi gün sonra geçecek.”

“Çarpmanın ardından nerede olduğuna dair biraz daha fazla bilgi sahibi olabiliriz. Çarpmanın üzerinden yaklaşık bir hafta geçtikten sonra ek hedefleme çalışmaları yapabilir ve bölgenin nerede olduğuna dair bazı bilgiler edinebiliriz” dedi.

Bu arada, Jo, kullanılmış bir roket aşamasının içi boş, uzay aracı benzeri bir gövde olduğunu ve insan yapımı bu tür nesneler için çok az çarpma modeli bulunduğunu vurguluyor.

Bunlar, asteroitler veya kuyruklu yıldızlar gibi doğal çarpma cisimlerinden çok farklı duman bulutları üretiyor gibi görünür. Ancak Jo, gerçek bilimsel katkıların çarpmanın hemen ardından gelen anları incelemekle sağlanacağını vurguluyor.

Jo, “benim endişem, çoğu gözlemcinin saniyenin altındaki parlamada durup, aslında görünür olması gereken ve bilimsel verilerin bulunduğu kısım olan fırlatılan maddeyi asla takip etmeyecek olmasıdır” diyor.