Ana Sayfa Evrenbilim Erosita’dan İlk Gökyüzü Haritası…

Erosita’dan İlk Gökyüzü Haritası…

40
0
Erosita’dan İlk Gökyüzü Haritası…

30 yıl içinde piyasaya sürülen ilk gökyüzü X-ışını haritası, sıcak ve enerjik evrenin yeni harikalarını ortaya koyuyor.

ERosita görevi, X-ışın gökyüzünün tam bir görüntüsünü yakaladı. Samanyolu Gökadası’nın düzlemi bu görüntünün merkezi boyunca uzamaktadır. Fotonlar enerji ile renk kodludur: kırmızı 300‐600 elektron volt (eV), yeşil 600 – 1,000 eV ve mavi 1,000 – 2,300 eV içindir. Galaktik düzlem boyunca, gaz en yüksek enerjili fotonlar hariç hepsini emer. 

Temmuz 2019’da piyasaya sürülen eRosita uzay teleskobu, hem yarı küreleri haritalayarak hem de 1 milyondan fazla X-ışını kaynağını kataloglayarak gökyüzündeki ilk tam taramayı tamamladı. Bu sadece teslim edilecek ilk tüm gökyüzü haritası: Misyon, tüm X-ışını gökyüzüne benzersiz bir hassasiyet elde etmek için bunları birleştirerek yedi bir harita daha oluşturmayı planlıyor.

Bu görevin temel bilim hedeflerinden biri, daha önce keşfedilenlerden daha uzak olan yeni gökada kümeleri bulmak ve bunları zaman içinde kozmik yapının büyümesini izlemek için kullanmaktır. Ancak çoklu haritalar, görevin kara deliklerin etrafından gelen ışık patlamaları gibi geçici kaynakları da içeren diğer kaynakları da incelemesini sağlıyor.

X-IŞIN VİZYONU

ERosita teleskobu, Güneşe göre Dünya’nın karşı tarafında 1,5 milyon km uzaklıktaki L2 Lagrange noktasında ( iki gök cismi arasındaki kütle çekiminin eşitlendiği 5 noktadan biri) faaliyet gösteren ortak bir Alman-Rus görevi olan (Spektrum-Röntgen-Gamma) uzay aracındaki teleskoptur.

Teleskop dönerken, X-ışını gökyüzünü yedi kamerayla taramakta ve gökyüzünün çoğunda 150 ila 200 sn arasında değişen pozlama almaktadır (kutuplar daha uzun pozlama sürelerine sahiptir). Görüntüler 3 yüz ila 5 bin elektron volt arasındaki foton enerjilerini kaydetmektedir. Yarım yılda, görev, 1960’larda X-ışını astronomisinin başlamasından bu yana toplanan bilinen kaynakların sayısını iki katına çıkarmıştır. Bu kaynaklardan bazıları aşağıda belirtilmiştir:

Etiketli tüm gökyüzü haritası
Gökyüzü haritasının bu açıklamalı versiyonu birkaç gökada kümesini (örn., Koma, Başak, Fornaks ve Perseus), nokta kaynaklarını (örneğin, Sco X-1) ve genişletilmiş süper nova kalıntılarını (SNR) göstermektedir. En göze çarpan kaynaklardan biri, sıcak gaz kabarcığı olan Kuzey Kutup Mahmuzu’dur. Mesafesi bilinmediğinden, astronomlar yakındaki bir süper nova kalıntısı mı yoksa galaktik merkezle ilişkili daha büyük bir kabuk mu olduğundan emin değiller.

Bu gökyüzü kesinlikle gece gördüğümüzden farklıdır. Sadece en sıcak gazlar ve en aşırı ve aktif kaynaklar X-ışınları yayar. Misyon, manyetik aktivitesi X-ışını yayan işaret fişekleri yaratan bazı yıldızları görürken, kaynakların çoğu, sıcak gazların süper kütleli kara deliklerin kursaklarına girdiği aktif galaktik çekirdeklerdir. Diğer röntgen kaynakları arasında süper nova patlamaları sırasında açığa çıkan sıcak gazlar ve galaksimizin içinde ve çevresinde çok daha ince gazlar bulunur.

Gökyüzünün kara beden aktif galaksileri olan gökada kümeleri galaksiler arasındaki geniş alana yayılan sıcak gazdan ötürü X-ışınları yayarlar. Dolayısıyla, bu X-ışını lekelerini arayarak, teleskop galaksi kümelerini evrenin şimdiki yaşının sadece yarısına kadar bulabilir. Gökada kümeleri kozmik ağdaki bağlantıları işaretler, bu yüzden milyarlarca yıl boyunca çok sayıda kümeyi çizerek, gökbilimciler büyük ölçekli yapıların geliştiğini izleyebilirler.

Şimdiye kadar 20 bin’den fazla küme tespit edilmiş, görev tamamlandığında 100 bin’den fazla bulunacağı beklenmektedir. eRosita’nın baş araştırmacısı Peter Predehl (Max Planck Dünya Dışı Fizik Enstitüsü, Almanya), “araştırmacılar, ikinci gökyüzü haritalama turuna başlasalar bile ilk sonuçları analiz etmeye devam ediyorlar. ERosita’nın misyonu, 2022 yazında verilerini halka açıklamaya başlayacak” diyor.


YAKINLAŞTIR

Dünya Çapında Teleskobu kullanarak eRosita’nın tüm gökyüzü haritasının bölgelerini keşfedin. Aşağıdaki görüntüleri tıklayıp yaklaştırıp uzaklaştırarak inceleyebilirsiniz.

Vela Süper nova Kalıntısı

İpucu: Arka planı ROSAT / RASS olarak değiştirmek için sağ üstteki araç kutusu denetimlerini kullanın, ardından 20 yıl önce yayınlanan önceki tüm gökyüzü röntgeni anketinde eRosita’nın ne kadar iyileştiğini görmek için çapraz geçişi kullanın.

Büyük Macellan Bulutu

Diğer Dünya Çapında Teleskop görünümlerini burada keşfedin:

✦ Shapley Super kümesi
✦ Karina Bulutu