Dünya Dışı Yaşamı bulmak An Meselesi Olabilir (mi?)…

Yazar

4 Ekim 2023

Dünya Dışı Yaşamı bulmak An Meselesi Olabilir (mi?)…

Bilim insanları Evrendeki uzaylı yaşamı bulmanın ‘sadece zaman meselesi’ olduğunu söylüyor

Jüpiter'in uydusu Avrupa'nın fotoğrafı — *Jüpiter’in buzlu uydularından biri olan Europa, güneş sistemimizde uzaylı yaşamına ev sahipliği yapma olasılığı en yüksek yer.*

Pek çok gökbilimci artık Evrenin başka yerlerinde yaşam olup olmadığını sormuyor. Bunun yerine akıllarındaki soru şu: Onu ne zaman bulacağız? Birçoğu, yaşamımız boyunca, muhtemelen önümüzdeki birkaç yıl içinde, uzak bir dünyadaki yaşam işaretlerini tespit etme konusunda iyimser.

Jüpiter misyonunu yöneten bir bilim insanı, gezegenin buzlu uydularından birinde yaşam olmamasının “şaşırtıcı” olacağını söyleyecek kadar ileri gidiyor. James Webb Uzay Teleskobu (JWST) kısa süre önce Güneş Sistemimiz dışındaki bir gezegende yaşama dair umut verici ipuçları tespit etti ve görüş alanında çok daha fazla dünya var.

Yürümekte ve başlamak üzere olan çok sayıda görev, tüm zamanların en büyük bilimsel keşfi için yeni bir uzay yarışına işaret ediyor. İskoçya Kraliyet Gökbilimcisi Prof. C. Heymans, “Sonsuz yıldızlar ve gezegenlerle dolu, sonsuz bir Evrende yaşıyoruz. Ve çoğumuz için, oradaki tek akıllı yaşam olamayacağımız açıktır. Artık evrende yalnız olup olmadığımız sorusuna cevap verebilecek teknolojiye ve yeteneğe sahibiz” diyor.

‘Yaşanabilir bölge (Goldilocks)

Teleskoplar artık uzak yıldızların yörüngesindeki gezegenlerin atmosferlerini analiz ederek, en azından Dünya’da yalnızca canlı organizmalar tarafından üretilebilen kimyasalları arayabilir.

Böyle bir keşfin ilk sinyali bu ayın başlarında geldi. Dünya’da basit deniz organizmaları tarafından üretilen bir gazın olası işareti, 120 ışık yılı uzaklıktaki K2-18b adlı gezegenin atmosferinde tespit edildi.

Gezegen, gökbilimcilerin “Goldilocks bölgesi” olarak adlandırdığı bölgede yer alıyor; yıldızdan, yüzey sıcaklığının ne çok sıcak ne de çok soğuk olacağı kadar uzakta, yaşamı desteklemek için gerekli olan sıvı suyun bulunabileceği kadar uzaklıkta.

K2-18 b, soğuk cüce yıldız K2-18'in etrafında, yaşamı destekleyecek sıcaklığa yetecek kadar uzakta yörüngede dönüyor.

Ekip, bir yıl içinde bu umut verici ipuçların doğrulanıp doğrulanmadığını veya ortadan kaybolduğunu öğrenmeyi bekliyor. Araştırmayı yöneten Cambridge Üniversitesi’nden Prof. N. Madhusudhan “eğer ipuçları doğrulanırsa yaşam arayışına dair düşüncelerimizi kökten değiştirecek, incelediğimiz ilk gezegende yaşam belirtileri bulursak, bu, Evren’de yaşamın yaygın olduğu olasılığını artıracaktır” diyor.

Beş yıl içinde Evrendeki yaşama dair anlayışımızda “büyük bir dönüşüm” yaşanacağını öngörüyor. Ekibi K2-18b’de yaşam sinyali bulamazsa, listelerinde incelenecek 10 Goldilocks gezegeni daha var ve muhtemelen bundan sonra çok daha fazlası olacak. Hiçbir şey bulmamanın bile “bu tür gezegenlerde yaşam olasılığına dair önemli bilgiler sağlayacağını” söylüyor.

Onun projesi, evrendeki yaşam işaretlerini araştıran, devam eden veya önümüzdeki yıllarda yapılması planlanan pek çok projeden sadece biri. Bazıları Güneş Sistemindeki gezegenleri araştırıyor, diğerleri ise çok daha uzaklara, derin uzaya bakıyor.

JWST ne kadar güçlü olsa da sınırları var. Gezegenin büyüklüğü ve yıldızına yakınlığı yaşamı desteklemesini sağlar. Ancak JWST, parlama nedeniyle Dünya kadar küçük (K2-18b dünyadan sekiz kat daha büyüktür) veya ana yıldızlarına yakın olan uzak gezegenleri tespit edemiyor.

Bu nedenle NASA, 2030’lu yıllar için Yaşanabilir Dünyalar Gözlemevi’ni (HWO) planlıyor. Yüksek teknoloji ürünü bir güneş koruyucuyu etkili bir şekilde kullanarak, bir gezegenin yörüngesinde bulunduğu yıldızdan gelen ışığı en aza indirip bizimkine benzer gezegenlerin atmosferlerini tespit edip örnekleyebileceği anlamına geliyor.

Bu on yıl içinde ayrıca, Şili çölünün kristal berraklığındaki gökyüzüne bakacak olan Avrupa Güney Gözlemevi’nin (ESO) Aşırı Büyük Teleskobu (ELT) da çevrimiçi hale gelecek. 39 metrelik çapıyla tüm cihazlar arasında en büyük aynaya sahip olan cihaz, öncekilere göre gezegenlerin atmosferinde çok daha fazla ayrıntı görebiliyor.

Atmosferi analiz eden bu teleskopların üçü de, kimyagerler tarafından yüzlerce yıldır kullanılan ve malzemelerin içindeki kimyasalları yaydıkları ışıktan ayırt etmek için kullanılan bir teknikten yararlanıyor. O kadar inanılmaz derecede güçlüler ki, bunu yüzlerce ışık yılı uzaklıktaki bir yıldızın yörüngesinde dönen bir gezegenin atmosferinden gelen küçük bir ışık deliğinden yapabiliyorlar.

Evin yakınında arama

Bazıları uzak gezegenlere bakarken, diğerleri araştırmalarını kendi arka bahçemizle, kendi Güneş Sistemimizdeki gezegenlerle sınırlandırıyor. Yaşamın en muhtemel evi Jüpiter’in buzlu uydularından biri olan Europa’dır. Yüzeyinde kaplan çizgilerini andıran çatlakları olan güzel bir dünyadır bu.

Europa’nın buzlu yüzeyinin altında, su buharının uzaya yayıldığı bir okyanus var. NASA’nın Clipper ve Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Jüpiter Buzlu Ayları Kaşifi (Juice) misyonlarının her ikisi de 2030’ların başında oraya varacak.

Europa'nın yüzeyinde kahverengi ve yeşil kaplan çizgileri

Europa’nın kaplan çizgileri buzlu yüzeyindeki çatlaklardan kaynaklanıyor.

Juice misyonunun 2012 yılında onaylanmasından kısa bir süre sonra, Europa misyonunun baş bilim insanı Prof. M. Dougherty’ye yaşam bulma şansı olup olmadığı sorulduğunda şöyle yanıtlar: “Jüpiter’in buzlu uydularından birinde yaşam olmaması şaşırtıcı olurdu.”

NASA ayrıca Satürn’ün uydularından biri olan Titan’a inmek için Dragonfly adlı bir uzay aracı gönderiyor. Gezegen turuncu renginde ürkütücü puslu, karbon açısından zengin kimyasallardan yapılmış göller ve bulutlarla dolu egzotik bir dünya. Bu kimyasalların su ile birlikte yaşam için gerekli bir madde olduğu düşünülmektedir.

ESA’nın Huygens iniş aracı tarafından yüzeye inerken çekilen Titan’ın görüntüsü.

Mars şu anda canlı organizmalar için fazla misafirperver değil, ancak astrobiyologlar gezegenin bir zamanlar bereketli, kalın bir atmosfere ve okyanuslara sahip olduğunu ve yaşamı destekleyebileceğine inanıyor.

Azimli (Perseverance) gezgini şu anda bir zamanlar eski bir nehir deltası olduğu düşünülen bir kraterden örnekler topluyor. 2030’lardaki ayrı bir görev, bu kayaları, artık çoktan kaybolmuş olan basit yaşam formlarının potansiyel mikro fosilleri açısından analiz etmek üzere Dünya’ya getirecek.

Uzaylılar bizimle iletişime geçmeye çalışıyor olabilir mi?

Bazı bilim insanları bu sorunun bilim kurgu alanı ve uzak bir ihtimal olduğunu düşünüyor; ancak yabancı dünyalardan gelen radyo sinyallerinin araştırılması, özellikle Dünya Dışı Zeka Arayışı (SETI) enstitüsü tarafından onlarca yıldır devam ediyor.

Uzayın tamamı bakılamayacak kadar büyük bir yer olduğundan, aramalar bugüne kadar rastgele yapıldı. Ancak JWST gibi teleskopların uzaylı uygarlıkların var olması en olası yerleri belirleme yeteneği, SETI’nin araştırmasına odaklanabileceği anlamına geliyor.

SETI’nin ‘Carl Sagan Evrendeki yaşam araştırmaları merkezi’ müdürü Dr. N. Cabrol’a göre bu, yeni bir ivme kazandırdı. Enstitü teleskop dizisini modernize etti ve artık uzak gezegenlerden gelen güçlü lazer darbelerinden ulaşan iletişimi aramak için araçlar kullanıyor.

Oldukça nitelikli bir astrobiyolog olan Dr. Cabrol, bazı bilim insanlarının SETI’nin sinyal arayışına neden şüpheyle yaklaştığını anlıyor. Ancak Dr. Cabrol, uzak atmosferlerden gelen kimyasal izlerin, Ay’a yakın uçuşlardan elde edilen ilginç okumaların ve hatta Mars’tan gelen mikro fosillerin bile yoruma açık olduğunu savunuyor.

Dr. Cabrol, “Bir sinyal aramak, yaşam belirtileri bulmaya yönelik çeşitli yaklaşımlar arasında en abartılı görünebilir. Ama aynı zamanda en açık olanıdır ve her an gerçekleşebilir. Gerçekten anlayabileceğimiz bir sinyale sahip olduğumuzu hayal edin” diyor.

Otuz yıl önce, başka yıldızların etrafında dönen gezegenlere dair hiçbir kanıtımız yoktu. Artık gökbilimcilerin ve astrobiyologların benzeri görülmemiş ayrıntılarla inceleyebileceği 5 binden fazla gezegen keşfedildi.

K2-18b üzerinde çalışan ekibin bir üyesi Cardiff Üniversitesi’nden Dr. S. Sarker’e göre, “inanılmaz bir bilimsel buluştan daha fazlası olacak bir keşif için tüm unsurlar mevcut. Eğer yaşam belirtileri bulursak, bu bilimde bir devrim olacak ve aynı zamanda insanlığın kendisine ve Evrendeki yerine bakışında da büyük bir değişiklik olacak” diyor.

Göktaşı Parçaları Taşıyan Kapsül Dünya’ya Ulaştı…

Yazar

icerikekibi

27 Eylül 2023

Göktaşı Parçaları Taşıyan Kapsül Dünya’ya Ulaştı…

NASA OSIRIS-Rex Uzay Aracının Göktaşı Örnekleri Taşıyan Kapsülü Utah’a Başarıyla İndi

OSIRIS-Rex’in Dünya’ya yakın göktaşından (101955) değerli örnekler içeren kapsülü, Tuz Gölü Şehri yakınlarındaki Utah Test ve Eğitim Alanında hedeflenen bir bölgeye geçtiğimiz günlerde güvenli bir şekilde indi.

Kapsül, bir buçuk saat içinde helikopterle eğitim sahasındaki bir hangarda kurulan geçici temiz bir odaya nakledildi ve burada sürekli bir nitrojen akışına bağlandı.

OSIRIS-REx uzay aracının asteroit Bennu’nun yüzeyine inip örnek topladığında nasıl etkilediğini gösteren veri odaklı animasyon.

Tahmini 250 gram olan Bennu örnekleri, 25 Eylül 2023’te, açılmamış kutusuyla uçakla NASA’nın Houston’daki Johnson Uzay Merkezi’ne nakledilecek.

Oradaki küratörlük bilim insanları kutuyu parçalara ayıracak, numuneyi çıkarıp tartacak, kayaların ve tozun bir envanterini oluşturacak ve zamanla Bennu parçalarını dünya çapındaki bilim insanlarına dağıtacak.

Bu asteroit örneğinin teslimatı, 8 Eylül 2016’da fırlatılmasından bu yana uzay aracının yolculuğunu uzaktan yönlendiren yüzlerce kişinin büyük çabası sayesinde planlandığı gibi gerçekleşti.

OSIRIS-Rex ekibi, 2019 ve 2020 yılları arasında güvenli bir numune toplama alanı arayışında, 20 Ekim 2020’de numune toplama ve 10 Mayıs’ta başlayan eve dönüş yolculuğu boyunca 3 Aralık 2018’de Bennu’ya varıncaya kadar ona rehberlik etti.

NASA'nın OSIRIS-REx misyonundan alınan örnek iade kapsülü, 24 Eylül 2023'te Savunma Bakanlığı'nın Utah Test ve Eğitim Alanında çöle indikten kısa bir süre sonra görülüyor. Resim kredisi: NASA / Keegan Barber.

NASA’nın OSIRIS-REx örnek kapsülünün ayrıntılı görünümü. Kapsül büyük bir kamyon lastiği boyutundadır.

NASA’nın OSIRIS-REx misyonundan alınan örnek iade kapsülü, 24 Eylül 2023’te Utah Test ve Eğitim Alanında çöle indikten kısa bir süre sonra görülüyor.

NASA Yöneticisi Bill Nelson, “Güneş Sistemimizin kökenine ve oluşumuna ilişkin anlayışımızı derinleştirecek olan, tarihteki ilk Amerikan asteroit örneği iadesi olan mükemmel görüntülü bir görev için OSIRIS-REx ekibini tebrik ederiz.”

“Bennu’nun potansiyel olarak tehlikeli bir asteroit olduğundan bahsetmiyorum bile ve örnekten öğrendiklerimiz, yolumuza çıkabilecek göktaşı türlerini daha iyi anlamamıza yardımcı olacak.”

“OSIRIS-REx’in birkaç hafta içinde piyasaya sürülmesi, DART’ın (büyük asteroitlerin Dünya’ya çarpmasını engellemek için başlatılan bilimsel organizasyon) birinci yıl dönümü ve Lucy’nin (Jüpiter’in asteroitlerini araştıracak uzay aracı) Kasım ayındaki ilk asteroit yaklaşımıyla Asteroid Sonbaharı tüm hızıyla devam ediyor.”

“Bu görevler bir kez daha NASA’nın büyük işler yaptığını kanıtlıyor. Bize ilham veren ve bizi birleştiren şeyler. Hiçbir şey göstermeyen şeyler, birlikte çalıştığımızda ulaşamayacağımız şeylerdir” dedi.

OSIRIS-Rex baş araştırmacısı, Arizona Üniversitesi’nden Dr. Dante Lauretta, “Bugün sadece OSIRIS-REx ekibi için değil, bir bütün olarak bilim için olağanüstü bir dönüm noktasına işaret ediyor.”

“Bennu’dan Dünya’ya başarıyla örnek teslim etmek, işbirlikçi yaratıcılığın bir zaferi ve ortak bir amaç etrafında birleştiğimizde neler başarabileceğimizin bir kanıtıdır.”

“Fakat şunu unutmayalım; bu inanılmaz bir bölümün sonu gibi gelse de aslında bir başkasının sadece başlangıcı. Artık bu örnekleri analiz etmek ve Güneş Sistemimizin sırlarını daha derinlemesine araştırmak için benzeri görülmemiş bir fırsata sahibiz” dedi.

Bu animasyon NASA’nın OSIRIS-REx misyonunun Asteroit Bennu’nun parçalarını Dünya’ya nasıl geri getirip indireceğini görüntülüyor.

Örnek kapsülün serbest bırakılmasından yaklaşık 20 dakika sonra, OSIRIS-REx uzay aracı, Dünya’yı geçerek Dünya’ya yakın göktaşı Apophis’e yönelik yeni misyonuna doğru yön vermek için motorlarını ateşledi ve OSIRIS-APEX olarak yeniden adlandırıldı.

Apophis, 2029’da Dünya’nın 32.200 km yakınına gelecek (Dünya ile Ay arasındaki mesafenin onda birinden daha az).

OSIRIS-APEX’in, karşılaşmanın asteroitin yörüngesini, dönüş hızını ve yüzeyini nasıl etkilediğini görmek için asteroitin Dünya’ya yaklaşmasından kısa süre sonra Apophis’in yörüngesine girmesi planlanıyor.

Ay’daki Su Nasıl Oluştu?

Yazar

icerikekibi

26 Eylül 2023

Ay’ın Suyu Dünya’dan mı Geldi?

*Bu çalışmanın odak noktası olan, Ay yüzeyindeki su içeriğini gösteren harita.* *Araştırmacılar, Dünya’nın manyetik alanının Ay’daki suya nasıl katkıda bulunduğunu incelerken verilerin gösterdiği gibi, Ay suyu esas olarak Ay kutuplarının yakınında yoğunlaşıyor.*

Yeni bir araştırmada, Dünya’nın manyetik alanı içindeki süreçlerin Ay yüzeyinde su oluşumuna nasıl katkıda bulunabileceğini incelendi. Bu çalışma Hawaii Üniversitesi tarafından yürütüldü ve daha önceleri Ay’ın kuzey ve güneyinde kalıcı olarak gölgelenen bölgelerde var olduğu doğrulanan su buzu bulma konusuna olan ilginin arttığı bir dönemde gerçekleşti.

Ay’ın kutupları, Dünya’nın 23,5 derece eksen eğikliğine kıyasla yalnızca 1,5 derecelik eksen eğikliğinden kaynaklanmaktadır. Ek olarak, Ay yüzeyindeki su içeriğinin daha iyi anlaşılması, bilim insanlarının şu anda oluştuğu varsayılan Ay’ın oluşumu ve evrimi hakkında daha iyi bilgiler edinmelerine de yardımcı olabilir.

Yaklaşık 4,5 milyar yıl önce veya Dünya’nın oluşumundan yaklaşık 100 milyon yıl sonra Mars büyüklüğünde bir nesnenin Dünya ile çarpışmasından, gezegenin dönen sıvı dış çekirdeğinden üretilen Dünya’nın manyetik alanı, küçük mavi dünyamızda yaşamın hem var olabilmesinden hem de gelişebilmesinden sorumludur.

Bunu, bizi ve atmosferimizi yok edebilecek ve yüzeyde felaketle sonuçlanabilecek hasara neden olabilecek ve onu yaşam için yaşanmaz hale getirebilecek zararlı güneş radyasyonundan ve uzay havasından koruyarak yapıyor.

Küresel şekilli atmosferimizin aksine, manyetik alan güneş rüzgarı tarafından bükülür ve şekillendirilir; bu, gezegenin gece tarafında iki parçadan oluşan uzun bir kuyruk içerir: plazma tabakası ve daha uzaktaki manyetik kuyruk.

Güneş rüzgârının uzun süredir Ay’da su buzu ürettiği düşünülse de, araştırma ekibi, Ay’ın, Dünya’nın manyetik kuyruğundan geçtiği zamana ait verileri analiz ettiğinde, konunun odak noktasının plazma tabakası ve manyetik kuyruk olduğunu öne sürdü.

*Bu çalışmanın odak noktası olan plazma tabakası ve manyetik kuyruk da dahil olmak üzere Dünya’nın manyetik alanının çeşitli yönleri.*

Hawaii Üniversitesi’nden grubun lideri Dr. Shuai Li, “Bu, Ay yüzey suyunun oluşum süreçlerini incelemek için doğal bir laboratuvar sağlıyor. Ay, manyetik kuyruğunun dışında olduğunda, Ay yüzeyi güneş rüzgarları tarafından bombalanır.”

“Manyetik kuyruğunun içinde neredeyse hiç güneş rüzgarı protonu yoktur ve su oluşumunun neredeyse sıfıra düşmesi beklenir” dedi. Bu çalışma için Dr. Li ve ekibi, NASA’nın Ay Mineraloji Haritalarından 2008 ile 2009 yılları arasında elde edilen uydu verilerini analiz etti.

Bu sayede, Ay Dünya’nın manyetik kuyruğundan geçerken çeşitli zamanlarda Ay’ın yakın tarafında meydana gelen büyük miktarlarda Ay yüzey suyunu keşfettiler. Ay’ın manyetik kuyruktan geçişi sırasında güneş rüzgarları tarafından bombardımana uğramamasına rağmen, Ay yüzeyindeki suyun bol olmasının nedeni, manyetik alanın plazma tabakasından yayılan yüksek enerjili elektronlardan kaynaklanıyordu.

Ekip, Ay’ın orta enlemlerinde manyetik kuyruğa girip çıkarken su miktarının arttığını, ancak Ay manyetik kuyruğun merkezinden geçerken değişmediğini kaydetti. Ay’ın gezegenimizle gelgit olarak kilitlenmesinden dolayı her zaman bir tarafının Dünya’ya baktığını unutmamak önemlidir.

Li, “Uzaktan algılama gözlemleri beni şaşırtarak, Dünya’nın manyetik kuyruğundaki su oluşumunun, Ay’ın Dünya’nın manyetik kuyruğunun dışında olduğu zamanla neredeyse aynı olduğunu gösterdi.”

“Bu, manyetik kuyrukta, güneş rüzgarı protonlarının yerleşmesiyle doğrudan ilişkili olmayan ek oluşum süreçleri veya yeni su kaynaklarının olabileceğini gösteriyor. Özellikle yüksek enerjili elektronların yaydığı radyasyon, güneş rüzgarı protonlarıyla benzer etkiler gösteriyor” dedi.

Ay’ın kökenine yeni bir bakış açısı getiren bu yeni süper bilgisayar simülasyonu, Ay’ın yalnızca birkaç saat içinde oluşmuş olabileceğini gösteriyor; Ay oluşumunun en yüksek çözünürlüklü simülasyonlarından biridir.

Bu çalışma, sırasıyla Ay’ın kutup bölgelerinde su buzunun keşfi ve Dünya’nın manyetik kuyruğundaki oksijen nedeniyle Ay yüzeyinin nasıl paslandığıyla ilgili Dr. Li liderliğindeki 2018 ve 2020 araştırmalarına da dayanıyor.

Dr. Li, ileriye dönük olarak, Dünya’nın plazma ortamı ile Ay kutuplarındaki yüzey suyu içeriği miktarı arasındaki bağlantıyı izlemek üzere tasarlanmış bir Ay görevinde örneğin, NASA’nın Artemis programıyla işbirliği yapmayı umuyor.

Bilindiği üzere mevcut hipotez, Ay’ımızın yaklaşık 4,5 milyar yıl önce Mars büyüklüğünde bir nesnenin Dünya ile çarpışması sonucu oluştuğu yönündedir ve sonunda Ay bir küre haline gelir.

Sonraki birkaç milyar yılı, kalıcı olarak gölgelenen bölgeler olarak da bilinen kutuplarda su buzu oluşumunu da içerecek şekilde, darbeler ve güneş radyasyonu tarafından dövülerek geçirir. Araştırmacılar önümüzdeki yıllarda Ay’da suyun oluşumu ve evrimi hakkında ne gibi yeni keşifler yapacaklar? Bunu yalnızca zaman gösterecek.

Kara Delikler Gezegenimiz İçin Tehdit Olabilir Mi?

Yazar

icerikekibi

18 Eylül 2023

Kara Delikler Gezegenimiz İçin Tehdit Olabilir Mi?

Kara delikler Dünya için bir tehdit midir?

İnsanoğlunun yıldızları yutan bu yoğun fenomenler hakkındaki anlayışı giderek daha da gelişiyor, bilim insanları son zamanlarda bir kara deliğin ışığını uzak tarafından gözlemlemekteler, bu uzun zamandır imkansız olduğu düşünülen bir olasılıktı.

Büyük kara delik geçen yıldızı parçalıyor

En baştan başlayalım. Çoğu bilimkurgu filmlerinde kabus malzemesi olan bir kara deliğin çekim alanı o kadar güçlüdür ki, hiçbir şey boşluğundan kaçamaz. Devasa, her şeyi yutan bir gök cismidir öyle ki ışık bile ondan kaçamaz.

Bu nedenle, büyük bir atılım olan Olay Ufku Teleskobu (EHT) Projesi’nin 10 Nisan 2019’da ilk fotoğrafını göndermesinden önce, hiçbir insan, olağanüstü boyutlarına rağmen, bir kara deliğe gerçek anlamda gözünü dikememişti.

Üç türü vardır: ilkel, yıldız ve süper kütleli.

Birincisi en küçüğüdür, ikincisi Samanyolu’muzun etrafında Sagittarius A* gibi en yaygın olanıdır ve üçüncüsü, en büyüğü: galaksilerin merkezinde gizlenen ve kökenleri bilinmeyen canavarlardır.

Bir kara deliğin olay ufku, ötesinde her şeyin unutulmaya yüz tuttuğu geri dönüşü olmayan bir noktadır. Öyle ki yıldızlar, gezegenler, gaz, toz, elektromanyetik radyasyonun her türü aklınıza ne gelirse kara deliğin yuttuğu yerdir.

Kara deliklerin varlığı ilk kez 1916’da Albert Einstein Genel Görelilik Teorisi’ndeki öngörmesiyle ortaya çıkmıştır. Ancak fenomenin ismi, Amerikalı astronom John Wheeler tarafından 1967 gibi yakın bir tarihte, fakat bulunduktan üç yıl sonra konur. Bu tuhaf gökcismi X-ışın astronomisinin ortaya çıkışıyla izlenen Cygnus X-1’dir.

Bildiğimiz şekliyle yaşam için bir tehdit oluşturuyorlar mı?

Bir şeyleri perspektife koymak için, iki yıl önce heyecanlı gökbilimciler tarafından “görülmeyeni gördüklerini” ilan ederek dolaşıma sokulan aşağıdaki fotoğraf, Başak kümesinde Dünya’dan yaklaşık 87 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan Messier 54 galaksisinin merkezindeki bir kara deliktir.

Daha sonraları, bilim insanları bu yaz, Dünya’dan sadece 100.5 ışık yılı uzaklıktaki Palomar 8 yıldız kümesinin arasında yer alan kendi galaksimizin içinde dolaşan yüzden fazla kara delikten oluşan geniş bir koleksiyon bulduklarında çok şaşırırlar.

Kara deliklerle ilgili çok şey bir gizem olmaya hala devam ederken, onlar hakkındaki fikirlerimizin çoğu teorik spekülasyondan biraz daha fazlasını ifade eder. Kesinlikle son derece tehlikeli olduklarıyla ilgili bir fikir birliği vardır, ayrıca yıldızları parçalama yetenekleri olduğu düşüncesi derinden rahatsız edici bir şeydir.

Christopher Nolan’ın gişe rekorları kıran Interstellar (2013) filminde görüldüğü gibi, kara deliğin içinden geçmeye ve başka bir galaksiye seyahat etmek için bir “solucan deliği” olarak kullanmaya çalışan bir astronotun hayatta kalma şansının çok umut verici olmadığı düşünülmektedir.

Bilim insanlarına göre, korkusuz uzay maceracısının sonunda, parçalanmadan önce spagetti gibi gerilmek veya yanan parçacıkların girdabı arasında hemen yanmaya başlamak daha olasıdır. Hatta öyle ki bu, önceden dönen bir uzay enkazı spiraliyle çarpışmadıklarını varsaymak bile demektir.

Dünyamızın yakın zamanda bir kara delik tarafından yutulma tehlikesi altında olup olmadığına gelince, muhtemelen bilim ne diyor diye sormak en iyisidir. ABD uzay ajansından Elizabeth Landau, “Evren büyük bir yer. Özellikle, bir kara deliğin güçlü çekim etkisine sahip olduğu bölgenin büyüklüğü, bir galaksinin boyutuna kıyasla oldukça sınırlıdır.”

“Bu durum, Samanyolu’nun ortasında bulunan süper kütleli kara delik için bile geçerlidir. Bu kara delik muhtemelen yakınlarında oluşan yıldızların çoğunu veya tamamını zaten ‘yemiştir’ ve daha uzaktaki yıldızlar çoğunlukla içeri çekilmekten kurtulmuş olarak güvendedirler.”

“Bu kara delik zaten Güneş’in kütlesinin birkaç milyon katı ağırlığında olduğundan, birkaç Güneş benzeri yıldızı daha yutarsa kütlesinde sadece küçük artışlar olacaktır. Dünya, Samanyolu merkezindeki kara delikten 26 bin ışık yılı uzaklıkta olduğundan içeri çekilme tehlikesi yoktur.”

<p>Bir sanatçının derin uzayda bir kara delik oluşturması</p>

Bir sanatçının derin uzayda bir kara delik oluşturması

Ve şöyle devam ediyor: “Gelecekteki galaksi çarpışmaları, örneğin iki kara deliğin birleşmesiyle kara deliklerin boyutlarının büyümesine neden olacaktır. Ancak çarpışmalar süresiz olarak gerçekleşmeyecek çünkü evren büyük ve genişliyor ve bu yüzden herhangi bir kaçak kara delik etkisinin ortaya çıkması pek olası değil.”

Ancak Landau, bu canavarlar ile kendi gezegenimiz arasında garip bir akrabalık olduğunu belirtiyor. “Yıldız kütleli kara deliklerin, yıldız patladığında geride artıkları kalıyor. Bu patlamalar, yaşam için gerekli olan karbon, azot ve oksijen gibi elementleri uzaya dağıtıyor.”

“İki nötron yıldızı, iki kara delik veya bir nötron yıldızı ve bir kara delik arasındaki birleşmeler, benzer şekilde bir gün yeni gezegenlerin bir parçası haline gelebilecek ağır elementleri etrafa yayarlar.”

“Yıldız patlamalarından kaynaklanan şok dalgaları da yeni yıldızların ve yeni güneş sistemlerinin oluşumunu tetikleyebilir. Yani, bir anlamda, Dünya’daki varlığımızı uzun zaman önce kara delikleri oluşturan patlamalara ve çarpışma olaylarına borçluyuz.”