Bilim insanları, Mars’ta daha önce hiç bilinmeyen ve Kızıl Gezegen’de hiç bulunmamış bir mineral içeren bir kaya parçası keşfetti.

Milyarlarca yıl süren levha tektoniği, volkanizma ve erozyonun yüzeyi sürekli olarak yeniden şekillendirdiği Dünya’nın aksine, Mars eski jeolojik kayıtlarının büyük bir kısmını korumuştur. Bu da her nadir Mars kayasını gezegenin en eski tarihine dair değerli bir arşiv haline getirir.

Uluslararası bir bilim ekibi, şimdiye kadarki en ilgi çekici örneklerden birini ortaya çıkardı: Mars’ta daha önce bilinmeyen, garnet içeren bir kaya türü; bu mineralin Kızıl Gezegen’den alınan bir örnekte ilk kez tespit edilmesi anlamına geliyor.

Bu bulgu, dört milyar yıldan daha uzun bir süre önce Mars’ı şekillendiren sıcaklıklar, basınçlar ve jeolojik süreçler hakkında yeni ayrıntılar ortaya çıkarabilir.

Bilim insanlarına bir zamanlar aktif olan gezegenin bugün gördüğümüz soğuk, kurak dünyaya nasıl dönüştüğüne dair bulmacanın bir parçasını daha sunabilir. 

Uluslararası araştırma ekibinde, Portsmouth Üniversitesi Çevre ve Yaşam Bilimleri Fakültesi’nde Yer ve Gezegen Bilimleri Profesörü olan James Darling de yer aldı.

Garnet bir Mars arşivini açıyor.

En çok koyu kırmızı değerli bir taş ve Ocak ayının doğum taşı olarak bilinmesine rağmen, garnet jeolojinin en bilgilendirici minerallerinden biridir.

Belirli ısı, basınç ve kimya kombinasyonları altında oluştuğu için, bir kayanın oluştuğu koşulların ayrıntılı bir kaydını koruyabilir bu da onu bir gezegenin jeolojik geçmişini yeniden yapılandırmak için güçlü bir araç haline getirir.

Mars’tan alınan bir örnekte beklenmedik bir şekilde keşfedilen bu madde, bilim insanlarına Mars’tan tamamen yeni bir tür jeolojik kayıt sunuyor; bu kayıt, gezegenin kabuğunun bazı kısımlarının en erken tarihindeki oluşumunu ve değişimini ortaya çıkarabilir.

Bilim insanları bir Mars göktaşını kırıp açtılar ve büyük bir sürprizle karşılaştılar.

Prof. Darling, “Bulgular, Mars’ın jeolojisi hakkındaki anlayışımıza çarpıcı yeni bir boyut katıyor ve gezegen komşumuzun evrimine dair heyecan verici yeni bir pencere açıyor dedi.”

Araştırmayı yürüten, Kanada Brock Üniversitesi’nden Tanya Kizovski, “Bu keşif, gezegenimizdeki olası jeolojik süreçler hakkındaki bilgimizi genişletecek.”

“Bu yeni granat içeren kaya türü, Mars’ın tarihi boyunca nasıl değiştiğine dair ipuçları verebilir ve granat ile ilgili mineralleri oluşturmuş olabilecek eski ortamlar hakkında yeni bilgiler sağlayabilir” dedi.

İkinci bir bakışta garnet ortaya çıktı.

Kizovski ve Royal Ontario Müzesi’ndeki (ROM) meslektaşları, ROM koleksiyonlarında bulunan NWA 8171 adlı bir Mars meteoritinin parçasını analiz ederken bu granatı tespit ettiler. Kizovski, parçanın minerallerini ve kimyasal bileşimini inceliyordu.

Kizovski “Meteoritin bu küçük bölümü gerçekten ilginç görünüyordu ve kimyasal bileşimi biraz garipti. İlk başta, çok yaygın olan piroksen adı verilen bir mineral olduğunu varsaydık, ancak daha sonra ikinci bir kez incelemeye karar verdik” dedi.

Portsmouth Üniversitesi Elektron Mikroskopi ve Mikroanaliz Birimi ve ROM’un özel lazer ekipmanıyla, İtalya’daki Trieste Üniversitesi ve İngiltere’deki Açık Üniversite’den bilim insanlarını da içeren grup, beklenmedik bir şekilde granat mineralini tespit etti. Bu mineral, şimdiye kadar Mars’ta hiç bulunmamıştı.

Mars’ın kökeni belirsizliğini koruyor.

Prof. Kizovski, “Garnet, Dünya’daki metamorfik kayalarda sıklıkla bulunan bir mineralin klasik bir örneğidir. Metamorfizma süreci, magmatik veya tortul kayaları aşırı ısıya, yüksek basınca veya sıcak sıvılara maruz bırakarak yeni bir forma dönüştürür.”

“Mars’ta, metamorfizma yoluyla granat oluşumu için gereken ısı ve basınç, Mars yüzeyine çarpan bir meteoritin etkisi, Mars kabuğuna yükselen magma veya her ikisinden kaynaklanmış olabilir” dedi.

Mars meteoritinde ilk kez bulunan granat, Kızıl Gezegen’in tarihini aydınlatmaya yardımcı olabilir.

Kizovski, elde edilen bulguların, granat içeren kayanın Mars’ta mı oluştuğunu yoksa Kızıl Gezegene başka bir meteorit içinde mi geldiğini ve yüzeyine mi karıştığını henüz kanıtlamadığını belirtiyor. Bu da “Mars dışı” bir köken olasılığını açık bırakıyor.

İzotoplar kaynağı belirleyebilir.

Bilim insanları şimdi, bu garnet taşının Mars’ta mı oluştuğunu yoksa başka bir gezegenden mi geldiğini belirlemek için izotopik özelliklerini incelemek zorundalar.

Kizovski, “Garnet içeren kaya türünden oksijen izotoplarını ölçmek, bunun Mars kökenli mi yoksa egzotik bir meteor çarpmasından mı kaynaklandığını doğrulamaya yardımcı olur. İzotoplar, eşit sayıda proton ve elektrona, ancak farklı sayıda nötrona sahip atomlar topluluğudur.” 

“Ancak bu test, numunenin bir kısmının yok edilmesini gerektirecekti. Bu da şimdiye kadar nadirliği nedeniyle kaçınıldı, çünkü elimizde inceleyebileceğimiz tek garnet içeren Mars kayası olabilirdi” diye ekledi.

ROM küratörü Kim Tait ve Jessica Tomacic, Prof. Darling ile birlikte numuneyi incelemeye devam ediyor. Kizovski, “Onların çalışmaları ve gezici araç ve yörünge verileriyle yapılacak daha fazla karşılaştırma sayesinde, Mars’taki granatın kökeni ve tarihi hakkında daha fazla bilgi edinebileceğimizi umuyorum” dedi.